HỘI NGHỊ THUỐC NAM_13_Lương Y Nguyễn Đăng Xiêng

 

ĐỀ NGHỊ  CHUẨN HÓA VÀ BỔ SUNG CÂY GỪNG GIÓ VÀO DANH MỤC THUỐC THÔNG DỤNG CỦA BỘ Y TẾ

Lương y Nguyễn Đăng Xiêng
Chủ tịch Hội Đông y Quận Bình Tân

 

Hình cây, củ và hoa gừng gió

Cây mọc hoang nơi có độ ẩm mát trong rừng và miền núi, được trồng làm cây cảnh và làm thuốc.

Qua tra cứu tài liệu, tham khảo sách báo và nghiên cứu, thực nghiệm cá nhân, tôi được biết gừng gió là một loại cây mọc hoang ở nhiều vùng rừng núi và đồng bằng ẩm thấp trong nước ta, Lào, Kampuchia, Thái Lan và ở một số  nước như Ấn Độ,  Pháp,  đã được dùng làm thuốc trị nhiều bệnh có hiệu quả, được nhiều người ghi nhận và phản ánh từ lâu. Tôi xin tóm tắt những thông tin về cây gừng gió như sau:

  1. MÔ TẢ:
  • Tên tiếng Việt: Gừng gió, Gừng dại.

Tên khác: mai gan, riềng gió, ngải xanh, ngải mặt trời, riềng dại,

  • Tên tiếng Anh: Shampoo ginger, Bitter ginger, Pine Cone ginger.

Tên khác: Amomum zerumbet L.

  • Tên khoa học: Zingiber zerumbet ( L.)
  • Thuộc họ: Zingiberaceae. Họ Gừng
  • Mô tả: Có thân cao từ 1m đến 1,5m, rễ dạng củ phân thành nhiều nhánh, lúc non màu vàng và thơm, sau chuyển thành màu trắng và đắng. Lá mọc so le, không cuống, xếp sít nhau khi mọc/trồng chỗ có nắng nhiều, lá lơi khi ở trong bóng râm. Mặt dưới lá có lông rải rác; mép lá uốn lượn. Cán hoa dài 30-60cm bao phủ nhiều vẩy lợp bên nhau, ở ngoài có lông. Cụm hoa hình trứng, mọc thẳng từ thân rễ (sau khi lá mọc), đường kính 25-30mm, thường có màu lục, khi già màu hồng đỏ, đài và tràng màu trắng, cánh môi màu vàng nhạt. Quả nang hình bầu dục, hạt màu đen, có áo hạt mềm, màu trắng. Mùa hoa và quả vào tháng 5 - 6.
  1. BỘ PHẬN DÙNG: Thân rễ (củ) Rhizoma Zingiberis, có thể thu hái quanh năm, dùng tươi hay phơi khô dùng dần.
  2. THÀNH PHẦN DƯỢC LÝ: Trong gừng gió có nhiều tinh dầu, chất béo và nhựa. Tinh dầu có 13% các monoterpen và nhiều sesquiterpen, trong đó humulen chiếm 27%, monocylic sesquiterpen xeton, zerumbon 37,5%. Các monoterpen gồm pinen, camphen, limonen, cineol và campho. Zerumbon, thành phần chính của tinh dầu gừng gió, ức chế sự phát triển của Micrococcus Pyorgenes var, auereus và Mycobacterium  tuberculosis.
  3.  
  4. TÍNH VỊ QUI KINH: Gừng gió có vị đắng, cay tính ấm, vào các kinh tỳ, phế, can, tỳ và thận.
  5. CÔNG DỤNG & CÁCH DÙNG TRÍCH DẪN TỪ CÁC NGUỒN TÀI LIỆU:
    Gừng gió có tác dụng :
    1. Tán phong hàn, giảm đau, khử huyết ứ, trị các chứng trúng gió, đau bụng, chóng mặt, buồn nôn, tay chân lạnh, ngất xỉu bằng cách lấy thân rễ (củ) cây gừng gió khoảng 20-30g rửa sạch, giã nhỏ, thêm ít rượu, chắt nước uống.
    2. Tẩy độc, bồi dưỡng phụ nữ sau sinh, kích thích tiêu hóa, giúp ăn ngon, ngủ ngon, giúp da dẻ hồng hào, tươi nhuận bằng cách sắc uống.
    3. vết thương, vết sưng tấy  đau nhức : bằng cách lấy  Gừng gió, nghệ đen, nghệ vàng (mỗi vị 15 g), giã nhỏ, chế thêm một chén giấm, vắt lấy nước cốt uống, rồi lấy bã chưng nóng đắp ngay vào chỗ đau.
    4. Cầm máu: Gừng gió 20 g, lá chàm mèo 20 g. Hai thứ dùng tươi, rửa sạch, giã nát, đắp vào vết thương.
    5. Giảm chứng xơ gan cổ trướng ( ngoại trừ  K gan và gan có nhiễm siêu vi B/C) bằng cách sắc uống. Đã điều trị xơ gan cổ trướng bằng cây mai gan, không được uống rượu bia, phải ăn nhạt,  ít muối mắm.
    6. Chữa hôi nách: Gừng gió 20 g, long não 4 g. Gừng gió phơi khô, tán thành bột mịn cùng với long não. Trộn đều. Xoa bột vào nách ngày hai lần.
    7. Trị chứng mệt mỏi suy nhược bằng cách dùng thân rễ củ gừng gió rửa sạch, thái mỏng ngâm trong rượu trên 40 độ với liều 40g-50g tươi hay sấy khô cho vào chai 650ml ngâm với thời gian 15-20 ngày, gạn lấy rượu uống. Mỗi ngày uống 3 ly mỗi ly 15-20ml  trước bữa ăn.     

 

  1. CÔNG DỤNG & CÁCH DÙNG QUA KINH NGHIỆM CÁ NHÂN
    1. Công dụng:
      1. Trị chứng lở loét, viêm tắc tĩnh mạch nặng do can thận âm dương lưỡng hư bằng cách sắc uống như trên.
      2. Nhuận ruột, nhuận gan, hết táo bón kinh niên, thèm ăn, ngủ ngon.
      3. Giảm nhanh chứng xơ gan cổ trướng.
      4. Giảm, khỏi nhanh những chứng mụn, đinh sang, nhọt độc.
      5. Giảm chứng béo phì và suy nhược tổng trạng cơ thể. 
      6.  Uống kết hợp với những thuốc khác, hiệu quả nhanh hơn rõ rệt, không thấy có phản ứng phụ.
  2. Cách dùng:
    1. Chà nhẹ, rửa sạch, đập dập, nấu sắc 80-100g gừng tươi lần một với 3chén nước còn lưng chén; lần hai, sắc 2 chén nước còn lưng chén. Hòa  chén sắc lần một với lần hai, chia đều làm 02 phần,  uống lần một, lúc 9-10 giờ sáng và lần hai lúc 3-4 giờ chiều.
    2. Chà nhẹ, rửa sạch, đập dập, nấu 80-100g gừng tươi bằng nồi áp suất ở nhiệt độ không quá 100 độ C, với 1 lít nước lần một, 1,5 lít lần hai. Gạn lấy nước trong, hòa  lại,  uống thay nước trong ngày.
  3. KINH NGHIỆM TRỒNG, THU HOẠCH & BẢO QUẢN GỪNG GIÓ TƯƠI:
    1. Qui mô: Gừng gió có thể được trồng với qui lớn, vừa , nhỏ và trong các chậu kiểng quanh nhà.
    2. Kỹ thuật trồng:
  • Ươm giống: Để trong nhà hoặc nơi có bóng râm, trộn, phủ một lớp tro trấu/đất mỏng khoảng 10-15 ngày cho đến khi củ gừng u mầm xanh. Chỉ chọn trồng những củ đã có mầm, những củ chưa thì ủ tiếp, ...
  • Chuẩn bị đất: Cày xới đất sâu trên 40cm (04 tấc), vét tạo rãnh sâu 30cm
  • Trồng: Đặt mầm dưới rãnh sâu khoảng 30cm, lấp 05-6cm đất trên mầm.
    • Có thể trộn thêm tro trấu hoặc trấu với tỉ lệ 1 trấu 5 đất, vừa làm phân bón vừa để  dễ thu hoạch,  không cần phân bón vô cơ hữu cơ khác.
    • Trồng trong chậu cũng tương tự nhưng chôn củ không cần sâu như trồng ở ngoài đất vườn. Khi cây mọc cao, bảo đảm củ ở dưới mặt đất khoảng 15- 20cm. Cạn hơn, gừng sẽ bị chết nắng khi thiếu nước tưới.
  • Chăm sóc: Khi mưa nhiều có cỏ (khoảng 1 tháng sau khi trồng), làm cỏ lần 1, lấp khoảng 5cm đất vào gốc gừng. Sau mỗi hai tháng, làm cỏ lần 2, lần 3, ... lấp đất vào gốc gừng dần cho đến khi gần thu hoạch củ gừng phải ở đưới độ sâu từ 25-30cm. Tưới nước giữ cho đất luôn có độ ẩm (gừng không bị héo hoặc cháy lá), gừng phát triển nhanh hơn, cho năng suất cao hơn.
  • Trồng tái vụ: Ngay mỗi lần thu hoạch, ta không đào hết cả bụi gừng mà phải chừa một ít và lấp đất lại, xem như để tái trồng cho vụ sau.
    1. Thời gian trồng:
  • Nếu trồng qui mô nhỏ, có điều kiện tưới nước thường xuyên, thì có thể trồng gừng gió ở bất kỳ thời gian nào trong năm.
  • Nếu trồng với qui mô vừa và lớn, lệ thuộc vào mùa mưa, thì thời gian trồng thích hợp nhất là từ 25/04 đến 15/05 hằng năm, khi bắt đầu có mưa đầu mùa.
    1. Thời gian thu hoạch:
  • Vụ đầu: sau khi trồng khoảng 18 tháng (cuối mùa mưa năm sau)
  • Những vụ tiếp theo, cứ cuối mỗi mùa mưa cho đến cuối tháng 04dl hằng năm.
  • Trường hợp trồng gừng trong chậu, khi gừng có độ tuổi từ 12 tháng trở lên, có thể đào lên dùng bất cứ khi nào cần.
    1. Cách bảo quản:
  • Ngay sau khi thu hoạch, rửa gừng cho hết đất, phơi âm can cho thật ráo, ủ gừng bằng trấu hoặc mùn cưa, để trong kho hoặc ngoài vườn có che mưa, nắng trực tiếp. Bị ướt ( độ ẩm cao), gừng sẽ thối hoặc nẩy mầm; quá khô, gừng sẽ bị hao mất trọng lượng và giảm chất lượng.
  • Thỉnh thoảng, tìm nhặt bỏ những củ bị hư trong quá trình thu hoạch để khỏi hư lan sang những củ khác.
  • Nếu gừng khô ráo, ta có thể bảo quản và dùng dần gừng tươi trên 06 tháng.
  • Phơi / sấy khô, gừng không còn tác dụng như mong muốn.
  1. KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ:
    1. KẾT LUẬN: Qua kết quả tra cứu, tham khảo tài liệu và  trong dân gian cùng với những kinh nghiệm sử dụng, bảo quản,  trồng thử  trong phạm vi gia đình  gần 5 năm qua như vừa trình bày bên trên, có thể đi đến những kết luận sau:
  1. Gừng gió có tác dụng dược lý khá rõ ràng, đã được dùng ở nhiều nơi trong nước và ngoài nước để điều trị và hỗ trợ điều trị một số chứng bệnh thường gặp.
  2. Nếu dùng gừng để điều trị bệnh, chi phí thấp.
  3. Dùng riêng và dùng kết hợp với những phương thang khác, không phát hiện có phản ứng phụ.
  4. Cây gừng ưa bóng râm, có thể xen canh với những loại cây công nghiệp, cây ăn trái; gừng gió không kén đất, dễ trồng, dễ bảo quản, phù hợp với hầu hết những vùng thổ nhưỡng ở nước ta, có thể phát động nhân dân trồng với nhiều qui mô khác nhau.
  5. Có thể thu hoạch bất cứ lúc nào khi cần, nên rất tiện dụng.
  6. Nhu cầu tiêu dùng cao, cho cả nhóm bệnh nhân phòng bệnh và trị bệnh.
  7. Có thể tiếp tục mở rộng nghiên cứu, chế biến thành những dạng thuốc khác dạng thuốc sắc hiện nay để nâng nhu cầu tiêu dùng và hiệu quả kinh tế lên những mức cao hơn.

 

  1. KIẾN NGHỊ:

Căn cứ vào những kết luận sơ bộ này, tôi kính đề nghị BCH Hội Đông y thành Phố xem xét và có ý kiến kiến nghị Bộ y tế chuẩn hóa và bổ sung cây gừng gió vào danh mục thuốc Nam thông dụng khuyến trồng của Bộ để sớm phổ biến, sử dụng nó rộng rãi trong nhân dân.

GHI CHÚ:
TÀI LIỆU THAM KHẢO GỒM:

Từ điển dược học của GS.TS Đỗ Tất Lợi

Báo Ninh Bình, Báo Bình Phước, Báo Tuổi trẻ,

Việt báo, Báo điện tử, ...

Bài viết của Công ty TNHH Thảo Dược Minh Anh, Tuệ Linh, Vạn Xuân,

Công ty TNHH Nông Dược Bản H'Mông

 

Lượt xem: 1.270
Đang xử lý...