HỘI NGHỊ THUỐC NAM_5_Lương Y Nguyễn Công Đức

 

NHỮNG YẾU TỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN

TRONG VẤN ĐỀ NUÔI TRỒNG VÀ PHÁT TRIỂN THUỐC NAM TẠI TP. HỒ CHÍ MINH

 

Lương y Nguyễn Công Đức

 Phó Chủ tịch Hội Đông y Quận 2

 

Với bối cảnh nguồn dược liệu trong cả nước đang gặp nhiều khó khăn và bất ổn về chất lượng, sản lượng và giá cả như hiện nay (80 – 85% nguồn dược liệu nhập lậu từ Trung Quốc, không qua kiểm nghiệm chính quy, thuốc giả, kém chất lượng, dư lượng thuốc bảo quản, độc tố vượt quá mức cho phép… Đối với những thầy thuốc YHCT, các phòng khám, các cơ sở sản xuất thuốc thành phẩm YHCT, các công ty sản xuất thuốc từ dược liệu hiện đang gặp rất nhiều khó khăn. Riêng các thuốc thành phẩm theo công thức cổ phương (thành phần chủ yếu là các vị thuốc nhập ngoại) lại càng khó khăn hơn. Do đó, cần có nguồn thuốc  tại chỗ để thay thế dần. Tuy nhiên, việc dùng thuốc Nam phải thật sự đạt hiệu quả về mặt điều trị, tính khoa học và lợi ích kinh tế thì mới thuyết phục được các thầy thuốc tin dùng.

            Như vậy, dựa trên nền tảng cơ sở khoa học thông qua các đề tài, các công trình nghiên cứu cây thuốc Nam của các Bác sĩ, Thạc sĩ, Tiến sĩ chuyên ngành YHCT có giá trị trong thực tiễn điều trị, được sản  xuất lưu hành, từ đó sẽ định hướng được việc trồng cây gì? Ai đặt hàng? Theo danh mục cây thuốc nào để sử dụng đại trà. Chính hiệu quả kinh tế trong việc trồng cây thuốc Nam sẽ giúp phát triển nguồn thuốc Nam; tiến tới mục tiêu chủ động được nguồn dược liệu về chất lượng, sản lượng, giá thành… góp phần vào công cuộc chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày càng tốt hơn.

            Sau đây là những khó khăn và thuận lợi trong vấn đề trồng và phát triển thuốc Nam tại TP. Hồ Chí Minh.

  1. KHÓ KHĂN
    1. TRỒNG
      • Người? Đơn vị chủ trì?
      • Cây giống, hạt giống?
      • Đất đai?
      • Công chăm sóc?
      • Thu hoạch? Sơ chế? Bảo quản?
      • Kinh doanh, phân phối?
    2. PHÁT TRIỂN THUỐC NAM
      • Người? Đơn vị chủ trì?
      • Sản xuất, kinh doanh, thương mại thuốc Nam?

Để giải quyết những khó khăn trên, tôi xin đề nghị những giải pháp cũng là thuận lợi trong vấn đề trồng và phát triển thuốc Nam:

Trước tiên:

  • Thành lập công ty TNHH SX KD TM Đông Dược TP. HCM
  • Địa điểm:
    • Nội thành:
      • Thành lập mới
      • Liên kết với các công ty có sẵn
    • Trong khu công nghiệp: Hướng phát triển lâu dài

Kế tiếp:

  • Mời và thành lập Hội đồng tư vấn, Hội đồng chuyên môn Y, Dược học cổ truyền.
  • Kết hợp với Viện - Trường mở lớp hướng dẫn trồng và sử dụng thuốc Nam (có thu phí, cấp giấy chứng nhận, đối tượng là hội viên của Hội Đông y TP. HCM và các tỉnh bạn).

Với những chức năng được cấp phép. Công ty của Hội Đông y TP. HCM sẽ từng bước giải quyết:

  1. Cây, hạt giống:
    1. Thu mua ở các công ty nuôi trồng dược liệu trong cả nước, trao đổi các chủng loại.
    2. Cấy mô
  2. Đất đai:
    1. Liên hệ với HTX nông nghiệp TP. HCM để biết diện tích đất của các quận, huyện của TP. HCM
    2. Ký hợp đồng:
      • Thuê đất tự trồng.
      • Mua sản phẩm theo giá thỏa thuận. Có thể hỗ trợ vốn, hạt giống, cây giống tính bằng tiền, sau đó trừ lại khi thu hoạch.
    3. Thuê đất của nông trường Phạm Văn Cội – Củ Chi, TP. HCM (1 ha giá 25 triệu VNĐ) hoặc ký hợp đồng thu mua sản phẩm cũng với phương thức như đất HTX nông nghiệp của các quận, huyện.
  3. Công chăm sóc:
    1. Của HTX nông nghiệp
    2. Của nông trường
    3. Cơ hữu của công ty
  4. Thu hoạch, sơ chế, bảo quản: Theo tiêu chuẩn của công ty.
  5. Kinh doanh phân phối:
    1. Kinh doanh:
      • Địa điểm: tại TP. HCM có cửa hàng mua bán thuốc Nam, mẫu mã sạch đẹp, được đóng gói từng ký, hút chân không, có toa nhãn, hạn sử dụng, bài thuốc kết hợp.
      • Đối tượng:
        • Các thầy thuốc là hội viên của các quận, huyện trong TP. HCM có phòng chẩn trị YHCT.
        • Khoa dược trong viện, bệnh viện.
        • Các cơ sở sản xuất thuốc YHCT.
        • Các công ty sản xuất thuốc từ dược liệu.
      • Phân phối:
        • Có nhân viên giao hàng tận nơi trong nội thành.
        • Giao hàng đi các tỉnh
      • Quảng cáo, tiếp thị
  1. PHÁT TRIỂN THUỐC NAM
    1. NUÔI TRỒNG:

Cây thuốc quý có giá trị kinh tế cao, các cây thuốc thiết yếu.

  1. THU MUA:

Vùng lân cận: tỉnh Tây Ninh, Bình Dương, các tỉnh miền Tây theo đơn đặt hàng. Sau đó công ty sơ chế có bao bì, có nguồn gốc rõ ràng trước khi phân phối.

  1. SẢN XUẤT THUỐC TỪ DƯỢC LIỆU

Đây là chiến lược để phát triển lâu dài của công ty TNHH SX KD TM Đông Dược TP. HCM.

Trước mắt sản xuất thực phẩm chức năng các dạng trà, trà túi lọc, sirô, viên nang, viên nén… để phân phối cho các hội Đông y của các quận huyện trong TP. HCM, các phòng chẩn trị YHCT.

(Nếu đúng như tinh thần buổi họp ngày 30.11.2013 tại TP. HCM do Bộ trưởng Bộ Y tế chủ trì: cho phép Bác sĩ kê đơn thực phẩm chức năng thì thành phẩm của công ty sẽ được vào khoa Dược các bệnh viện có khoa YHCT của các quận huyện. Nếu hiệu quả điều trị tốt thì sự phát triển thuốc Nam của công ty không phải chỉ ở TP. HCM mà sẽ phân phối cho cả nước, góp phần đẩy mạnh phát triển thuốc Nam ngày càng vững mạnh về cơ sở khoa học, nguồn dược liệu ổn định, chất lượng cao, hiệu quả kinh tế theo đúng tôn chỉ của bậc Danh y Tuệ Tĩnh “Nam dược trị nam nhân”.)

 

CHỦ ĐỘNG TRONG NUÔI TRỒNG

VÀ SỬ DỤNG DƯỢC LIỆU

TẠI ĐỊA PHƯƠNG

 

Lương y Nguyễn Công Đức

 Phó Chủ tịch Hội Đông y Quận 2

 

Một thầy thuốc Đông y dù có giỏi về y lý, chẩn bệnh chính xác nhưng  khi kê đơn với những dược liệu bị làm giả, kém chất lượng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức an toàn, bảo quản bằng hoá chất độc hại, thì kết quả điều trị sẽ không cao.

Từ trước đến nay đông dược được nhập từ Trung Quốc, các thầy thuốc ở Việt Nam với tâm lý thuốc nhập là tốt, đúng vị thuốc theo cổ phương nên một thời gian dài đã lệ thuộc vào đông dược ngoại nhập, ít sử dụng thuốc Nam. Ngay cả các Khoa, Trường khi đào tạo những thầy thuốc Đông y cũng ít dạy thuốc Nam và thiếu hẳn Khoa Thuốc Nam. Sau gần 40 năm lực lượng thầy thuốc Đông y Việt Nam đã quá chủ quan và tin tưởng khi điều trị theo các toa thuốc cổ phương với thuốc ngoại nhập dồi dào.

Tuy nhiên, gần đây khi báo chí đề cập khá nhiều đến chất lượng của thuốc đông y ngoại nhập. (Báo Thanh niên ngày 13/05/2013 có đăng bài: “Đông dược” hay độc dược?), các cấp lãnh đạo mới quan tâm đến vấn đề này hơn. Đông dược lẽ ra phục vụ cho sức khoẻ của nhân dân lại có tác dụng ngược lại, trong đó bệnh ung thư được đề cập nhiều nhất. Thực phẩm thì yêu cầu an toàn còn đông dược thì sao? Đàng nào cũng từ miệng mà vào cơ thể?!

Thuốc Nam lâu nay chỉ sử dụng phổ biến trong các chùa Tịnh độ, Tuệ Tĩnh đường, Nhà thờ … với hình thức từ thiện. Bộ y tế, Sở y tế cũng có nhiều văn bản hướng dẫn: “Trồng và sử dụng thuốc Nam trị các bệnh chứng thông thường” tại các cơ sở Xã, Phường nhưng vẫn còn gặp nhiều khó khăn và chưa phát huy hết tiềm năng của thuốc Nam. Để chủ động được nguồn dược liệu phục vụ cho điều trị và sản xuất. Sau đây là giải pháp để góp phần giải quyết vấn đề trên. 

I.  NUÔI TRỒNG:

1. Những cây thuốc có giá trị kinh tế cao như: Củ mài, Sinh địa, Hoa hòe, hoa Kim ngân, Ba kích, Sa nhân tím, Kỷ tử, Quế… việc đầu tư đất, công chăm sóc sẽ được đền bù xứng đáng khi thu hoạch.

2. Những cây thuốc có giá trị kinh tế kém nhưng giá trị chữa bệnh rất cao như: Ngải cứu, Tía tô, Gừng, Sả, Trinh nữ hoàng cung, Nghệ, cây Chùm ngây v.v… Những loại cây này không cần dành đất đặc biệt để trồng mà có thể tận dụng được những đất trống trong vườn gia đình, trong sân, trong Trạm Y tế xã, vườn Trường học v.v… Các loại dây thì cho leo lên hàng rào, lên giàn, lên cây cổ thụ. Các thứ mọc dưới nước thì thả ở hồ, ao. Như thế chúng ta đã chủ động có một vườn thuốc rộng lớn, chủ động được nguồn dược liệu tại chỗ, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân được tốt hơn.

3. Bao tiêu sản phẩm: Cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật nuôi trồng, thu hoạch, sơ chế, bảo quản, có hợp đồng thu mua với giá hợp lý, chắc chắn nông dân sẽ chuyển đổi cây trồng. Chúng ta sẽ không thiếu dược liệu để sử dụng.

II. KỸ THUẬT NUÔI TRỒNG:

Phải chọn đất phù hợp với từng loại dược liệu. Thí dụ: Lá lốt, Sài đất, Bạc hà phải trồng nơi ẩm ướt, phải nhổ cỏ, chăm sóc, thu hoạch đúng thời vụ. Nếu không kể đến thổ nghi, tập trung nhiều cây thuốc chung một nơi, nhiều cây không sống được, không phát triển, cây bị chết.

Ngoài nguồn dược liệu nuôi trồng chúng ta còn có một tủ thuốc xanh tại địa phương nếu chúng ta bảo vệ tốt thì chỉ tốn công thu hái cũng có đủ thuốc để dùng:

- Vườn thuốc của Trạm y tế phải bao gồm toàn bộ khoảng đất của Trạm, cây nào hợp chỗ nào thì trồng và để nguyên chỗ ấy, chúng ta đở tốn công chăm sóc mà cây lại phát triển tự nhiên. Một đám Lá lốt trong vườn Xoài, vườn Nhãn hãy để nó phát triển tốt. Cỏ mực, Mắc cỡ, Rau mương… theo bờ ruộng. Khiếm thực, Sen, Dừa nước … đã có sẵn ở ao, hồ. Bìm bìm, dây Tơ hồng theo hàng rào… Công việc của chúng ta là bảo vệ, thu hái, tái sinh.

- Trong nhà dân đã có sẵn rau ăn làm thuốc, cây thuốc làm thuốc (Mã đề, Kinh giới, Tía tô, Rau má, Dấp cá, Sả, Gừng, Nghệ …) cây cảnh làm thuốc (Đinh lăng, hoa Lài, hoa Cúc …), cây ăn quả làm thuốc (Cam, Chanh, Bưởi, Ổi…) chúng ta đặt hàng ký gởi và thu mua với giá thỏa thuận.

- Hợp đồng thu mua của nông dân nuôi trồng những dược liệu theo yêu cầu của thầy thuốc.

III. THU HÁI, TÁI SINH, SƠ CHẾ:

1. Thu hái: Mỗi loại cây thuốc có cách thu hái từng bộ phận dùng, đúng thời vụ, đúng kỹ thuật, phải có sự hướng dẫn của thầy thuốc. Ví dụ: Cành dâu, Lá dâu, Củ gấu, Củ sen, Lá sen, Rau má, Dấp cá, Hoa hòe, hoa Kim ngân… đều có cách thu hái, sơ chế, bảo quản riêng.

2. Tái sinh: Đây là khâu quan trọng để chúng ta luôn có nguồn dược liệu sử dụng, phải để dành, bảo tồn giống, không tận thu. Trái Đười ươi phải 10 năm sau mới có lại vì người ta đốn cả cây để hái trái, cây Xá xị (Ô dước) làm sao còn khi người ta đào cả gốc và nấu lấy tinh dầu giữa rừng. Người dân tộc Raglai mỗi khi đào củ mài (Hoài sơn)  không bao giờ họ quên lấp đất trở lại và trồng ngay phần đầu ở đó để năm sau họ lại có khoai mài.

3. Sơ chế: Nếu không bảo quản tốt thuốc sẽ bị mốc, sơ chế không đúng kỹ thuật dược liệu bị hư, mất chất lượng.

a. Đối với dược liệu là lá (cỏ Mực, Mần chầu, Rau má, Dấp cá…). Sau khi hái, loại bỏ tạp chất, bỏ rễ, rửa sạch chặt ngắn 3 phân, loại lá nào đã ngắn, nhỏ thì không chặt. Chần qua nước sôi 1 phút, để ráo, phơi khô, bỏ vào bao nylon buộc chặt. Bảo quản được một năm.

b. Đối với dược liệu là củ (củ Sen, Súng, Gừng, Nghệ, Mớp gai…) sau khi đào lên, rửa sạch, thái nhỏ chần qua nước sôi 5 phút, phơi mau khô, để vào bao nylon buộc chặt bảo quản được lâu.

Như vậy với những gợi ý trên chúng ta đã chủ động được nguồn dược liệu. Sau đây là những cây thuốc Nam cần nuôi trồng, bảo vệ, thu hái, tái sinh và được xếp theo các nhóm bệnh được sử dụng theo vùng, theo mùa. Vì những cây thuốc, vị thuốc có cùng tác dụng nên chúng ta chỉ cần 3 – 5 vị thuốc trong cùng nhóm với liều lượng tươi mỗi vị 50g và khô 20g được phối ngũ thành bài thuốc, gia giảm thêm các vị khác theo đối chứng lập phương cho phù hợp với các thể bệnh chứng đang điều trị. Dĩ nhiên, tùy theo địa phương, nếu không đủ các cây thuốc như đã giới thiệu, có thể dùng các cây thuốc có tác dụng tương đương để thay thế cho nhau trong điều trị.

Trong tương lai các cơ sở sản xuất thuốc YHCT vừa và nhỏ sẽ không đủ tiêu chuẩn để hoạt động. Muốn sản xuất thuốc phải đạt chuẩn GMP-WHO và nguồn dược liệu phải đạt các tiêu chuẩn: Thực hành tốt trồng cây thuốc (GAP) và Thực hành tốt thu hái cây thuốc hoang dã (GCP) với mỗi quy trình có nhiều công đoạn, mỗi công đoạn có nhiều tiêu chuẩn riêng cho từng loại cây thuốc cụ thể.

Thế nên, việc chủ động nuôi trồng và sử dụng nguồn dược liệu tại địa phương là bước đầu để chuẩn bị hội nhập kinh tế khu vực và trên thế giới. Dược liệu và thuốc đông dược của Việt Nam sẽ đứng trước những thách thức từ các xí nghiệp Dược của nước ngoài. Để phát triển vững bền, giữ được thương hiệu và cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại của nước ngoài ở thị trường trong và ngoài nước. Chúng ta càng phải chú ý đến quá trình trồng trọt, thu hái nguyên liệu làm thuốc đạt tiêu chuẩn GACP (Good Agricultural and Collection Practices”, nghĩa là “Thực hành tốt trồng trọt và thu hái”). Đây là một mục tiêu lớn và dài hạn, cần có sự tham gia và thực hiện một cách quyết liệt của các ngành chức năng theo Quyết định 2166/ QĐ-TTg  ngày 30/11/2010  về việc ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ về phát triển Y, Dược cổ truyền Việt Nam đến năm 2020.

 

Lượt xem: 2.271
Đang xử lý...