HỘI NGHỊ THUỐC NAM_4_ThS. DS. Trần Văn Trễ

 

DƯỢC LIỆU &VẤN ĐỀ NUÔI TRỒNG

                                                                            Ths.Ds. Trần Văn Trễ       

       Nguyên Trưởng khoa Dược Viện YDHDT Tp HCM

 

      Chất lượng dược liệu luôn là vấn đề quan tâm của ngành Y. Việc sử dụng dược liệu ngày càng nhiều, gây mất cân đối cung cầu, cung chưa tăng mà cầu đã tăng nhanh, lm cho giá tăng cao, nhiều bất ổn cho thị trường dược liệu.

  1. Dược liệu Việt Nam vô cùng phong phú:

      Với số lượng trên 3.800 loài cây làm thuốc trên tổng số hơn 10.600 loài thực vật, động vật, Việt Nam được xem là một nước có nguồn dược liệu phong phú và đa dạng. Việt Nam đã được thế giới công nhận là có tiềm năng phát triển rất lớn về dược liệu và y học cổ truyền.

     Theo các nhà nghiên cứu dược liệu, trong kho tàng động thực vật – dược liệu Việt Nam có hàng trăm loài dược liệu có chứa hàm lượng lớn những hoạt chất quý giá dùng để sản xuất thuốc (Rutin, có trong Hoa hòe, Curcumin có trong Nghệ)…và còn hằng trăm loại dược thảo được chứng minh hiệu quả và an toàn khác nhưng chưa được phát triển, hằng nghìn dược thảo được dùng theo kinh nghiệm dân gian và các thầy thuốc chữa bệnh hiệu quả nhưng chưa được nghiên cứu khoa học.

 

  1. Nhưng khai thác không hiệu quả do nhiều nguyên nhân:
  • Khai thác vô tội vạ đã làm cạn kiệt tài nguyên:

      Cây Vàng đắng ở Phước Long, Bình Phước được phát hiện có giá trị làm thuốc chữa bệnh thì người dân đổ xô đi đào, chặt, và đến nay gần như không còn cây Vàng đắng. Thông đỏ có giá trị dược liệu rất lớn, thậm chí lên tới vài triệu USD/kg tinh dầu, nhưng đến nay đã bị săn lùng khai thác đến gần hết. Tình trạng khai thác đến mức cạn kiệt đang làm tiệt chủng nhiều loại dược liệu.

  • Không bảo tồn hợp lý:

     Cây Đười ươi, bị khai thác bằng cách cưa hạ cây để lấy hạt. Cây Mã tiền hiện nay chỉ còn một ít ở rừng Ninh Thuận, Bình Thuận, còn vùng Mã tiền trước đây cung ứng được cho xuất khẩu ỏ vùng biên giới Tây Ninh hiện nay không còn nữa. Cũng tương tự như thế với vùng Nhân trần của Tây Ninh, Bình Phước.

  •  Việc phát triển nuôi trồng còn chậm:

      Sâm ngọc linh, Sa nhân, Cây Tràm hiện nay còn rất nhiều, nhưng do thu hoach thủ công, năng suất kém, nên vẫn phải nhập.

  • Do phát triển công nghiệp và nông nghiệp, rừng bị tàn phá năng nề:

      Những khu công nghiệp lớn ngày càng nhiều, các trang trại nông nghiệp chăn nuôi, trồng trọt, phục vụ cho công nghiệp cũng được xây dựng ngày càng nhiều, làm cho diện tích rừng  bị thu hẹp dần và dược liệu ngày càng khan hiếm.

 

  • Lãng phí trong việc chế biến, sử dụng:

      Công nghệ chiết xuất dược liệu của Việt Nam chưa phát triển, phương pháp chiết xuất hiện chủ yếu là nấu cao, cô cao trực tiếp ở áp suất thường trong không khí. Việc này cũng góp phần gây lãng phí tài nguyên dược liệu.

  • Dược liệu Việt Nam bán rẻ, mua đắt:

     Để cung ứng cho các công ty xuất khẩu dược liệu những năm 1980 - 1990, người dân đua nhau đi khai thác, hậu quả là Hoài sơn của Long khánh, Thiên niên kiện của Bình Phước, Hậu phác, Ô dước của Tây Ninh…bị khai thác sạch, không còn khả năng phục hồi. Bán rất rẻ nhưng nay mua rất đắt, ngay cả những mặt hàng thuộc thế mạnh của Việt Nam (Bạc hà, Sa nhân, Ý dĩ…) trên thị trường hiện nay cũng chủ yếu nhập từ Đài Loan, Trung Quốc, Singapore.

 

  1. Thị trường dược liệu còn nhiều điều bất ổn:
  • Chất lượng dược liệu:

     Trên thị trường, hàng kém chất lượng và hàng giả vẫn đang được bày bán tràn lan, một số dược liệu như Hoàng kỳ, Nhân sâm thực chất chỉ là… rác khi đa phần đã bị tách chiết hết hoạt chất trước khi nhập vào VN. Công nghệ  chiết xuất bằng CO2 tới hạn đã cung cấp ra thị trường rất nhiều những bã dược liệu như vậy. Hoặc lợi dụng tính chất giữ nguyên hình dạng sau khi ngâm rượu hay sắc của một số loại thuốc quý như Đông trùng hạ thảo, Sâm, Ba kích... những người buôn thiếu lương tâm thường "tái chế" lại bã các dược liệu này để bán ra thị trường..  

  • Döôïc lieäu  giả:

     Giả mạo Thỏ ty tử bằng hạt chế từ xi măng, giả mạo Ô dước bằng rễ sim, giả Ý dĩ bằng hạt Cao lương. Dùng chì là loại kịch độc để "mạ" Tam thất trắng thành đen, dùng keo dính sắt để dán các củ nhỏ thành một củ to, và không ít dược liệu còn được nhuộm bằng thuốc nhuộm (Đan sâm, Câu kỷ tử). Chi tử và Hồng hoa (có màu trắng khi còn non) được sử dụng chất nhuộm màu công nghiệp Rhodamin B để nhuộm (cho có màu đỏ cam giống như dược liệu đã chín).

  • Dươc liệu chứa chất bảo quản vượt xa mức quy định hay chất bảo quản không được phép:

     Ở Trung Quốc, theo một nghiên cứu gần đây, Bạch thược (một trong những vị thuốc đầu vị) chứa hàm lượng lưu huỳnh gấp 16 lần tiêu chuẩn cho phép. Ngoài ra, nhiều vị thuốc khác như Xuyên khung, Kỷ tử, Ngọc trúc, Cát căn, Cúc hoa, Đương quy, Hoài sơn, Thiên môn… cũng có dư lượng lưu huỳnh vượt mức cho phép. Ở VN các nhà kinh doanh dược liệu đều sử dụng “công nghệ” bảo quản thuốc bắc bằng sấy lưu huỳnh nhiều lần và thường có hàm lượng lưu huỳnh vượt xa mức cho phép. Ngoài ra, nhôm phốt phua cũng còn được dùng. Do bảo quản không đúng cách người ta đã vô tình "tẩm ướp" thêm độc dược vào thuốc chữa bệnh.

  1. Việc trồng trọt dược liệu trong nước: 
  • Về khí hậu thổ nhưỡng:

     Khí hậu, thổ nhưỡng nước ta rất thuận lợi cho việc nuôi trồng nhiều loại dược liệu, người VN cần mẫn, ham học hỏi, nghiên cứu, sáng tạo. Các loài Hươu, Nai, Hổ, Gấu, Ba ba, Rùa, Rắn, Tê tê, Chồn hương, Nhím.v.v…, cả Rết, Bọ cạp, Ve sầu…hiện đã được chăn nuôi tốt, cần có chính sách rõ ràng để người dân yên tâm phát triển, doanh nghiệp có thể chế biến và chào bán. Các loài cây thuốc cũng vậy, nhiều loại có thể trồng và cung ứng dễ dàng. Cy Bình vơi, H thủ ơ, Ba kích, Tắc k l những dược liệu nuôi trồng dễ dàng, nước ta đ từng xuất khẩu. Đây là những điều kiện thuận lợi.

  • VN có rất nhiều dược liệu được dùng an toàn và hiệu quả:

Từ lâu đã có nhiều nhà khoa học, nhiều lương y, thầy thuốc  đã đi sâu nghiên cứu nuôi trồng và sử dụng, rất nhiều kinh nghiệm được lưu truyền, nhiều  sách và tài liệu về dược liệu VN vô cùng giá trị đã được biên soạn và truyền bá. Nhiều trường lớp đã tổ chức giảng dạy về Đông dược Đây là những điều kiện thuận lợi căn bản để phát triển dược liệu.

  • Những nơi nuôi trồng dược liệu thành công:

     Tại Bảy Núi - An Giang, Domesco trồng các dược liệu dạng củ như: Hà thủ ô, Gừng, Nghệ, Ngãi các loại,... trồng chủ yếu các dược liệu của vùng Đồng Bằng sông Cửu Long.

Tại Sapa – Lào Cai dược liệu sạch được trồng và sơ chế tại cơ sở của Traphaco. Traphaco hợp tác rộng rãi với các nhà khoa học, các tổ chức nghiên cứu, triển khai nuôi trồng các dược liệu như Actiso, Bạch chỉ, Cúc hoa, Ngưu tất, Đương quy... áp dụng kinh nghiệm canh tác tự nhiên, chuyển giao công nghệ mới cho người dân trồng trọt tại các địa phương. Mô hình phát triển Actiso tại Sa Pa (Lào Cai) thu được kết quả rất đáng khích lệ. Cây Trinh nữ hoàng cung, trồng theo GAP, cũng đươc triển khai tại Vườn thuốc Long Thành. Tại Quảng Ninh, các thầy thuốc vẫn trồng và giữ được giống Ba kích.

    Về kỹ thuật tạo giống, nuôi trồng:

Hiện nay nhiều người có đất, muốn đầu tư nuôi trồng dược liệu nhưng không biết nên trồng loại nào, ai cung cấp giống đúng, kỹ thuật canh tác, và trồng xong  sẽ bán cho ai?, đây là những câu hỏi của nhà nông, đòi các nhà quản lý, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp cùng nhau giải quyết.

 Thực tế cho thấy là trừ trường hợp thổ nhưỡng và khí hậu không phù hợp, giống nào mà doanh nghiệp cần là nông dân đều có thể nuôi trồng đáp ứng được với sự giúp đở của các nhà khoa học. Từ con Bọ cạp, con Rết, con Ve sầu đến con Rắn, con Ba ba, con Trút, con Nhím…đều được nuôi thành công; Các cây thuốc cũng vậy, mọc hoang được thì trồng sẽ dễ dàng.

Tóm lại, thuận lợi thì có nhiều nhưng đòi hỏi nhiều tâm huyết, dược liệu phải tốt mới nói đến chuyện chiết xuất, bào chế được thuốc tốt, hiệu quả để trị được bệnh. Chúng ta còn phải nỗ lực nhiều trong việc nghiên cứu trồng trọt, thu hái, bảo quản, bảo đảm chất lượng dược liệu

 

 

Lượt xem: 439
Đang xử lý...